logo fokkelien

  Varia van Fokkelien

De jonge Geert Grote (1)

Geert Grote, grondlegger van de belangrijke beweging de Moderne Devotie, werd in oktober 1340 in Deventer geboren. Verschillende instellingen in Deventer, maar ook in de rest van Nederland, dragen zijn naam, en mensen die geïnteresseerd zijn in geschiedenis, weten vaak ook nog wel dat hij bekeerd is nadat hij een werelds leven had geleid dat hem regelrecht naar de hel zou hebben gevoerd als hij niet tijdig tot inkeer was gekomen. Maar over zijn jonge jaren is meer te melden dan dat hij ijdel was en trots en in de greep van de duivel. En dat verhaal over de eerste dertig jaar van zijn leven, voor zover het valt te achterhalen, vertel ik hier.
Overigens is hij nog geen 44 jaar geworden, dus van een oude Geert Grote is in feite geen sprake.

De naam Geert Grote

gevelsteen in de Broederenkerk
De inscriptie hierboven (detail uit een foto van Rob Oostenrijk) is te vinden naast de ingang van de Broederenkerk in Deventer. De naam Geert Groote wordt daar met oo gespeld. Nu weet je meteen dat deze steen niet uit de middeleeuwen stamt, want in Groote's eigen tijd (1340-1384) schreef men zijn naam onder meer als Groite, Groete, Die Grote of Grote. Dat laatste deed hij zelf, of hij gebruikte het Latijnse Gerardus Magnus, zoals ook vele anderen die aan of over hem schreven. Wij gebruiken hier, in de geest van Meester Geert, de eenvoudigste spelling: Geert Grote. Geen gevelsteen voor Alianora?

Dat Geert Grote een groot man was, lijdt geen twijfel. Maar ik vind het opmerkelijk    dat er geen gevelsteen is voor Alianora (Eleonora), konings­dochter en -zuster, hertogin van Gelre (1318-1355). Zij heeft nota bene de Broederenkerk en het bijbe­horende klooster gesticht. Maar haar graf­steen is verwaarloosd en zij vergeten, althans in Deventer. Ik heb in de jaren 1990 veel onderzoek naar haar gedaan. Ook haar verhaal komt op deze site.

Een mooie man met een mooie stem

fantasieportret Geert GroteWie was deze man naar wie zo veel instellingen in en om Deventer zijn genoemd?
Het medaillon links is gemaakt naar een ontwerp van de Deventer kunstenares Ela Venbroek-Franczyk uit 1992, maar het is een fantasieportret, want er bestaan geen afbeeldingen van Geert Grote die tijdens zijn leven (1340-1384) zijn gemaakt. Het medaillon is te vinden op de gevel van de Latijnse school, naast de medaillons van vier andere belangrijke Deventenaars die de Latijnse school als leerling hebben bezocht.

reconstructie Geert GroteIn het Geert Grootehuis aan het Lamme van Dieseplein is in 2016 een reconstructie tentoongesteld van het hoofd van Geert Grote op basis van de schedel die samen met de schedel van Florens Radewijns in Museum De Waag te Deventer wordt bewaard. De reconstructie is een prachtig staaltje vakwerk door Maja d'Hollosy, die al meer spectaculaire reconstructies heeft gemaakt, en het is zeker het gezicht van iemand die in de middeleeuwen heeft geleefd, misschien zelfs wel in deze streek. De foto hiernaast van de schedel en reconstructie is van Bert Nielsen.

Maar is het ook echt Geert Grote?

Een van zijn biografen, Rudolf Dier, was aanwezig bij de overbrenging van de stoffelijke resten van Grote naar de Lebuïnuskerk, ergens tussen 1410 en 1450. Het viel hem daarbij op dat er een ongewone opening zat in het bovenste deel van de schedel. Oudere broeders hadden Dier verteld dat er dampen uit Grote's hoofd opstegen en dat deze placht te zeggen dat hij een schoorsteen in zijn hoofd had. Dat wijst erop dat hij een zogeheten trepanatie heeft ondergaan: hij heeft een gat in zijn schedel laten boren om van een kwaal, bijvoorbeeld zware hoofdpijn, af te komen.

trepanatie

Hierboven zie je een detail uit een schilderij van Jeroen Bosch waarop een trepanatie wordt uitgebeeld.
Nu wil het geval dat in de schedel van Geert Grote die ons bekend is, geen gat te bekennen valt, zie ook de foto hiervoor van de reconstructie. En zo'n gat was niet bepaald subtiel, zie de afbeelding links. schedel met trepanatie-gat Het is dus de vraag of de reconstructie is uitgevoerd op basis van de schedel van Grote. Of was de schedel die Rudolf Dier heeft gezien misschien niet die van Geert Grote? We zullen het waarschijnlijk nooit met zekerheid kunnen zeggen.

Wat we wel weten, is dat tijdgenoten hem beschrijven als een mooie man. Als jonge man, ook nog gedurende de eerste jaren na zijn bekering, besteedde hij veel aandacht aan zijn uiterlijk en zijn kleding. Ook liet hij graag aan iedereen merken hoe intelligent en geleerd hij was, dus hij verhief zijn stem vaak in het openbaar. En de mensen hoorden hem graag, want hij was een uitstekende spreker met een mooie stem.

Goed gekleed in de tijd van Geert Grote

mode rond 1350De afbeelding hiernaast is een illustratie uit een oud-Frans heldendicht. Het handschrift is rond 1350 gemaakt in Tournai (Doornik, België). Je ziet er verschillende mannen en vrouwen op afgebeeld rond een schaakbord: het wereld­kam­pioen­schap schaken wordt verstoord door een man (rechts) die opkomt voor de boerenstand; hij is overigens wel zeer modieus gekleed.

Tot het begin van de 14e eeuw droegen rijke mannen en vrouwen in het openbaar wijde gewaden (mantels), waarin je niets zag van hun lichaam. In de loop van de veertiende eeuw kwam daar verandering in. Mannen gingen korte jassen dragen met daaronder strakke broeken, een soort leggings, in felle kleuren; soms zelfs had de ene broekspijp een andere kleur dan de andere. Bovendien droegen ze schoenen met enorme punten. Ook vrouwen gingen meer van zichzelf laten zien. Typerend is het gewaad van de vrouw links naast het schaakbord. Zij draagt een wijd overkleed, maar wel met flinke openingen, waardoor je haar strakke rode onderjurk kunt zien.

De jonge Geert Grote

In deel 1 komt zijn naam aan de orde en ik verwijs naar Alianora van Gelre, een belangrijk personage in de geschiedenis van Deventer, en niet alleen daar. Verder ga ik in op het uiterlijk van Geert Grote. Dat lijkt banaal, maar het is historisch gezien interessanter dan je misschien zou denken.
Lees verder  »

Deel 2 geeft een beschrijving van zijn jonge jaren: hoe hij opgroeide in Deventer en zijn studie in Parijs. Wat dat laatste betreft: ik ga niet alleen in op zijn studentenleven, maar ook op wat hij nu eigenlijk precies gestudeerd heeft. Verder vertel ik iets over het voorspel van zijn bekering.
Lees verder  »


Middeleeuwen
Persoonlijk:
Astrologie
Home | NAAR BOVEN



Laatste versie: dinsdag 01 augustus 2017